Połykanie u dzieci – co warto wiedzieć?

Szanowni rodzice, nieprawidłowe połykanie u dziecka może wpływać na rozwój wymowy, np. powodować seplenienie międzyzębowe, a także przyczyniać się do nieprawidłowości zgryzu, np. zgryzu otwartego.
Po wyrośnięciu wszystkich zębów mlecznych warto zwrócić uwagę na sposób połykania dziecka.

Wyróżniamy dwa typy połykania:

• dojrzałe

• infantylne (niemowlęce)

---

Połykanie niemowlęce

W pierwszych latach życia dzieci połykają w sposób niemowlęcy. Oznacza to, że język leży płasko w jamie ustnej, może napierać na zęby lub wychodzić między nie, a mięśnie ust są napięte.

Jeśli połykanie niemowlęce utrzymuje się po wieku 3–4 lat (po wyrośnięciu wszystkich zębów mlecznych), może prowadzić do wad zgryzu i wad wymowy.

---

Przyczyny przetrwałego połykania niemowlęcego

Najczęstsze przyczyny to:

• Długie karmienie pokarmem papkowatym lub z butelki

• Jedzenie z pełnymi ustami i picie dużymi łykami

• Niewłaściwy smoczek

• Zaburzenia równowagi mięśniowej języka i warg

• Obniżone napięcie mięśniowe aparatu artykulacyjnego

---

Połykanie dojrzałe

Po wyrośnięciu zębów mlecznych (ok. 18 miesiąca – 3–4 roku życia) połykanie powinno przejść w formę dojrzałą.
Podczas połykania dojrzałego:

• Język unosi się pionowo do wałka dziąsłowego za górnymi zębami

• Szczęki są zwarte

• Wargi nie zaciskają się

• Płyny nie wyciekają z ust

---

Nauka prawidłowego połykania

Jeśli dziecko ma trudności z prawidłowym połykaniem po wyrośnięciu wszystkich zębów mlecznych, warto rozpocząć ćwiczenia korekcyjne. Mogą być prowadzone przez logopedę, ale kluczowa jest codzienna praca w domu.

Kształtowanie prawidłowego połykania odbywa się w trzech etapach:

Etap I – unoszenie języka do podniebienia

• Podstawą jest nauka unoszenia języka za górne zęby

Etap II – połykanie śliny

• Dziecko podnosi język do wałka dziąsłowego, zbliża zęby i rozchyla wargi w uśmiech

• Ważne, aby język nie napierał na zęby ani nie wychodził między nie

Etap III – połykanie płynów

• Nabieramy łyk wody małymi porcjami

• Unosimy język, zamykamy zęby i połykamy

• Kontrola: przykładamy dłoń do kości gnykowej – ruch ku górze świadczy o prawidłowym połykaniu

Ćwiczenia wykonujemy kilka razy dziennie, a przejście do kolejnego etapu wymaga dobrej utrwalonej formy poprzedniego.


Bibliografia Masgutowa S., Regner A., 2009, Rozwój mowy dziecka w świetle integracji sensomotorycznej, wyd. Continuo, Wrocław Mackiewicz B., (1997), Wskazówki do nauki prawidłowego połykania w wadach zgryzu i wymowy dziecka, [w:] Roclawski B. [red.], Opieka logopedyczna od poczecia, Gdansk

Ćwiczenia pionizujące język – zabawa dla dziecka

Podczas ćwiczeń ważne, aby buzia była maksymalnie otwarta, a język mógł się w pełni rozciągnąć.
Pamiętaj, żeby żuchwa dziecka była nieruchoma – w razie trudności dziecko może delikatnie przytrzymać ją ręką.

Zabawne ćwiczenia:

1. 🏄 Huśtawka – podnosimy i opuszczamy czubek języka przy otwartej buzi. Nie wysuwamy języka przed zęby.

2. 🐷 Świnka – mlaskanie językiem.

3. 🐴 Konik stuka kopytkami – kląskanie językiem.

4. 🐟 Glonojad – przyssanie czubka języka do podniebienia tuż za zębami.

5. 🐿️ Wiewiórka maluje sufit – oblizywanie podniebienia czubkiem języka jak pędzlem.

6. 🐞 Biedronka lub muchomor – „malowanie” kropek na podniebieniu czubkiem języka.

7. 🪵 Dzięcioł – stukanie językiem w podniebienie tuż za zębami przy otwartej buzi.

8. 🍯 Zlizanie smakołyku – np. nutelli, miodu, dżemu lub serka z wałka dziąsłowego.

9. 🍬 Kto dłużej utrzyma? – trzymanie między językiem a wałkiem dziąsłowym drażetek, rodzynki, wafla, ciastka lub parówki.

10. 🍪 Przyklejanie i odklejanie – przyklej kawałek opłatka lub chrupka do wałka dziąsłowego i odklej czubkiem języka przy otwartej buzi.

11. 😁 Otwieranie i zamykanie buzi – czubek języka „przyklejony” do podniebienia tuż za zębami, otwieramy i zamykamy buzię.